แบบฟอร์มการเก็บข้อมูลเพื่อการประเมินแบบมีโครงสร้าง

ชื่อโครงการ ส่งเสริมและฟื้นฟูป่าชายเลนด้วยพลังชุมชน

รหัสโครงการ 56-01324 รหัสสัญญา 56-00-1116 ระยะเวลาโครงการ 1 กันยายน 2556 - 30 กันยายน 2557

แบบประเมินคุณค่าของโครงการที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเสริมสุขภาพ

เป็นการคุณค่าที่เกิดจากโครงการในมิติต่อไปนี้

  • ความรู้ด้านการสร้างเสริมสุขภาพและนวัตกรรมเชิงระบบสุขภาพชุมชน
  • การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่มีผลต่อสุขภาวะ
  • การปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ
  • ผลกระทบเชิงบวกและนโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อการสร้างสุขภาวะชุมชน
  • กระบวนการชุมชน
  • มิติสุขภาวะปัญญา / สุขภาวะทางจิตวิญญาณ
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น
ผลที่เกิดขึ้นรายละเอียดหลักฐาน/แหล่งอ้างอิงแนวทางการพัฒนาต่อ
มีไม่มี
1. เกิดความรู้ หรือ นวัตกรรมชุมชน

 

 

 

1. ความรู้ใหม่ / องค์ความรู้ใหม่

 

 

 

2. สิ่งประดิษฐ์ / ผลผลิตใหม่

 

 

 

3. กระบวนการใหม่

 

 

 

4. วิธีการทำงาน / การจัดการใหม่

 

 

 

5. การเกิดกลุ่ม / โครงสร้างในชุมชนใหม่

 

 

 

6. แหล่งเรียนรู้ใหม่

 

 

 

7. อื่นๆ

 

 

 

2. เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่เอื้อต่อสุขภาพ

 

 

 

1. การดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคล

 

 

 

2. การบริโภค

 

 

 

3. การออกกำลังกาย

 

 

 

4. การลด ละ เลิก อบายมุข เช่น การพนัน เหล้า บุหรี่

 

 

 

5. การลดพฤติกรรมเสี่ยง เช่น พฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ การขับรถโดยประมาท

 

 

 

6. การจัดการอารมณ์ / ความเครียด

 

 

 

7. การดำรงชีวิต / วิถีชีวิต เช่น การใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น / สมุนไพรในการดูแลสุขภาพตนเอง

 

 

 

8. พฤติกรรมการจัดการตนเอง ครอบครัว ชุมชน

 

 

 

9. อื่นๆ

 

 

 

3. การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ (กายภาพ สังคม และเศรษฐกิจ)

 

 

 

1. กายภาพ เช่น มีการจัดการขยะ ป่า น้ำ การใช้สารเคมีเกษตร และการสร้างสิ่งแวดล้อมในครัวเรือนที่ถูกสุขลักษณะ

 

 

 

2. สังคม เช่น มีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ลดการเกิดอุบัติเหตุ ครอบครัวอบอุ่น การจัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อเด็ก เยาวชน และกลุ่มวัยต่าง ๆ มีพื้นที่สาธารณะ/พื้นที่ทางสังคม เพื่อเอื้อต่อการส่งเสริมสุขภาพของคนในชุมชน มีการใช้ศาสนา/วัฒนธรรมเป็นฐานการพัฒนา

 

 

 

3. เศรษฐกิจสร้างสรรค์สังคม /สร้างอาชีพ / เพิ่มรายได้

 

 

 

4. มีการบริการสุขภาพทางเลือก และมีช่องทางการเข้าถึงระบบบริการสุขภาพ

 

 

 

5. อื่นๆ

 

 

 

4. การพัฒนานโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อสุขภาวะ

 

 

 

1. มีกฎ / กติกา ของกลุ่ม ชุมชน

 

 

 

2. มีมาตรการทางสังคมของกลุ่ม ชุมชน

 

 

 

3. มีธรรมนูญของชุมชน

 

 

 

4. อื่นๆ เช่น ออกเป็นข้อบัญญัติท้องถิ่น ฯลฯ

 

 

 

5. เกิดกระบวนการชุมชน

 

 

 

1. เกิดการเชื่อมโยงประสานงานระหว่างกลุ่ม / เครือข่าย (ใน และหรือนอกชุมชน)

มีการเชื่อมกับกลุ่มอนุรักษ์บ้านหัวลำภู ตำบลป่าขาด ในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้การอนุรักษ์ทรัพยากร

รายงานส.3 เว้ปไซต์ คนใต้สร้างสุข

นำความรู้ที่ได้นำมาปรับใช้กับชุมชน และสร้างกลุ่มในชุมชนให้เข้มแข็ง

2. การเรียนรู้การแก้ปัญหาชุมชน (การประเมินปัญหา การวางแผน การปฏิบัติการ และการประเมิน)

 

 

 

3. การใช้ประโยชน์จากทุนในชุมชน เช่น การระดมทุน การใช้ทรัพยากรบุคคลในชุมชน

ใช้ทรัพยากรคน โดยเฉพาะเด็ก เยาวชน ซึ่งจะเป็นอนาคตของชุมชนและประเทศชาติ ในการเปิดโอกาสเข้ามาเรียนรู้ และมีส่วนร่วมกับชุมชนให้มากขึ้น

รายงาน ส.3 เว้ปไซต์ คนใต้สร้างสุข

ทำกิจกรรมบ่อยๆ และหลากหลาย ให้ชุมชนได้เข้ามาเรียนรู้ทั้งเด็ก และผู้ใหญ่

4. มีการขับเคลื่อนการดำเนินงานของกลุ่มและชุมชนที่เกิดจากโครงการอย่างต่อเนื่อง

 

 

 

5. เกิดกระบวนการจัดการความรู้ในชุมชน

การให้ความรู้เรื่องป่าชายเลน ให้กับเด็ก เยาวชน

รายงาน ส.3 เว้ปไซต์ คนใต้สร้างสุข

จัดความรู้เกี่ยวกับวิถีชุมชนเพิ่มเติมจากสาระการเรียนรู้ในระบบการศึกษา จะทำให้เด็ก เยาวชนรู้จักรากเหง้าของตนเอง และชุมชน

6. เกิดทักษะในการจัดการโครงการ เช่น การใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ การทำแผนปฏิบัติการ

 

 

 

7. อื่นๆ

 

 

 

6. มิติสุขภาวะปัญญา / สุขภาวะทางจิตวิญญาณ

 

 

 

1. ความรู้สึกภาคภูมิใจในตัวเอง / กลุ่ม / ชุมชน

 

 

 

2. การเห็นประโยชน์ส่วนรวมและส่วนตนอย่างสมดุล

 

 

 

3. การใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย และพอเพียง

เป็นชุมชนเกษตรกรรม วิถีโหนด นา เล
เลี้ยงชีพ

รายงานข้อมูลในแผนภาพ เว้ปไซต์คนใต้สร้างสุข

 

4. ชุมชนมีความเอื้ออาทร

เป็นชุมชนชนบท  ยังคงมีวิถีการแบ่งบัน ช่วยเหลือทั้งงานประเพณี และงานชุมชน

ชุมชนบ้านทำนบ อำเภอสิงหนคร

 

5. มีการตัดสินใจโดยใช้ฐานปัญญา

 

 

 

6. อื่นๆ

 

 

 

7. บทคัดย่อ

 

 

 

1. บทคัดย่อ

พื้นที่ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลามีทรัพยากรป่าชายเลนมีลักษณะเป็นพื้นเล็กๆ ไม่ใหญ่มาก เรียงรายทอดยาวไปตามริมตลิ่ง พันธุ์ไม้ที่พบส่วนใหญ่ ได้แก่ โกงกางใบใหญ่,ลำพู และ,ต้นจาก พืชป่าชายเลนมีความสำคัญต่อระบบสัตว์น้ำที่ใช้วางไข่ และอยู่อาศัย หลบภัย ก่อนจะเติบโตออกไปหากิน และอยู่อาศัยในท้องทะเล และถูกใช้ประโยชน์ทั้งในด้านอาหาร และรายได้ ให้กับประชาชนที่ประกอบอาชีพประมงชายฝั่ง และประชาชนทั่วไป

จากวัตถุประสงค์โครงการ เพื่อให้ประชาชนในพื้นที่ตำบลทำนบและเยาวชนตระหนักและเห็นคุณค่าของระบบนิเวศน์ป่าชายเลน และพัฒนากลไกด้านการอนุรักษ์ป่าชายเลน โดยวางแผนกิจกรรม ดังนี้ ประชุมออกแบบกิจกรรมศึกษาเรียนรู้ระบบนิเวศป่าชายเลน  กิจกรรมศึกษาและเรียนรู้การสำรวจและจัดทำชุดความรู้เรื่องระบบนิเวศน์ป่าชายเลน  พัฒนากลไกเฝ้าระวังการบุกรุกป่าชายเลน  พัฒนาศักยภาพนักสื่อสารชุมชน  การรับสมัครชาวบ้านที่ต้องการเข้าร่วมโครงการ เปลี่ยนนากุ้งร้างเป็นฟาร์มทะเล ปลูกต้นไม้เฉลิมพระเกียรติ และมีการประชุมคณะทำงาน 2 เดือนครั้ง

ผลการดำเนินกิจกรรม ชุมชนได้ประชุมทำความเข้าใจ ชี้แจงการดำเนินโครงการส่งเสริมและฟื้นฟูป่าชายเลนด้วยพลังชุมชนในพื้นที่ ผู้เข้าร่วมมีนักเรียน ครู ผู้นำชุมชน ข้าราชการส่วนท้องถิ่น จำนวน 75 คน ได้รับฟังทราบข้อมูลของโครงการ และวางแผนนัดหมายดำเนินกิจกรรมต่อไป คือ กลุ่มเยาวชนร่วมศึกษาความสำคัญและระบบความสัมพันธ์ของระบบนิเวศน์ป่าชายเลนต่อการดำรงชีวิตของคนทำนบ และสร้างศิลปะจากระบบนิเวศป่าชายเลน ซึ่งเป็นเยาวชนนักเรียนชั้นประถมศึกษา ชั้นปีที่ 3-4 และนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 92 คน  จากกิจกรรมทำให้เยาวชนได้ ได้รับความรู้เกี่ยวกับชนิดของป่าไม้  ความหมายของป่าชายเลน หน้าที่ของป่าชายเลน,ฟื้นที่ที่มีป่าชายเลนของประเทศไทย ทะเลสาบสงขลา ระบบนิเวศของทะเลสาบสงขลา สภาพทางภูมิศาสตร์ของทะเลสาบสงขลา ชนิดของพรรณไม้-สัตว์น้ำ ประโยชน์ด้านต่างๆ ของป่าชายเลน

จากการเรียนรู้ภาคทฤษฎีสู่การปฏิบัติการสำรวจพันธุ์พืชและพันธุ์สัตว์ในป่าชายเลน โดยกลุ่มเยาวชนได้ได้เรียนรู้วิถีการดำเนินชีวิตที่ควบคู่กับนิเวศป่าชายเลน,พันธุ์ไม้ที่มีอยู่จริง,สัตว์น้ำที่มีอยู่จริง,สภาพปัญหาที่เกิดขึ้นในพื้นที่ ได้พบเจอกับต้นไม้บริเวณป่าชายเลน อาทิ ต้นโกงกาง,เหงือกปลาหมอ,โพธิ์ทะเล สัตว์น้ำเช่น ปลาขี้ตัง ปลาดุกทะเล  อุปกรณ์การประกอบอาชีพเช่น ไทรนั่ง,อวน,เรือส่วนปัญหาที่พบเจอคือ ชาวประมงจับสัตว์น้ำได้น้อยลงเมื่อเทียบกับในอดีต จากนั้นคณะทำงานของตำบลทำนบและทีมอนุรักษ์ป่าชายเลนตำบลป่าขาด แลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกัน ทำให้คณะทำงานตำบลทำนบได้รับความรู้ในด้านการทำงานอนุรักษ์ป่าชายเลน ได้เครื่องมือในการลงสำรวจพื้นที่ป่าชายเลนของตำบลทำนบ และมีความพร้อมในการทำงานเพิ่มมากขึ้น และนัดหมายออกแบบรูปแบบการเฝ้าระวังการบุกรุกป่าชายเลน โดยคณะทำงานได้เชิญวิทยากรให้ความรู้กระบวนการเฝ้าระวังการบุกรุกป่าชายเลน หาแนวทางการจัดตั้งกลุ่มเฝ้าระวัง และเปิดรับสมัครกลุ่มประมงพื้นบ้าน เพื่อเข้าร่วมเป็นเครือข่ายเฝ้าระวังป่าชายเลน แต่ด้วยประสบกับปัญหา การมีส่วนร่วมของชุมชน ซึ่งมีประชาชนบางกลุ่มยังขาดความตระหนักในกระบวนการรับผิดชอบต่อป่าชายเลนและพื้นที่อนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำ แนวทางแก้ไข ต้องสร้างความเข้าใจให้กับประชาชนในเรื่องการอนุรักษ์ป่าชายเลนและผลประโยชน์ที่จะได้รับ จึงทำให้ไม่สามารถเกิดกลไกทีมทำงาน การดำเนินโครงการไม่สามารถปฏิบัติและบรรลุตามแผนงาน ประกอบกับ กิจกรรมในแผนงานขาดความสอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ชุมชน เช่น แผนงานการจัดทำฟาร์มทะเลในพื้นที่นากุ้งร้าง ที่ส่วนใหญ่พื้นที่นากุ้งเป็นของเอกชน และคนในชุมชนมีส่วนน้อยที่เป็นเจ้าของที่ ซึ่งพื้นที่ได้มีการทิ้งร้าง หากจะทำฟาร์มทะเลต้องใช้งบประมาณค่อนข้างสูง และมีความเสี่ยง ทำให้คนในชุมชนไม่สามารถดำเนินกิจกรรมดังกล่าวได้ แผนงานการปลูกป่าชายเลน ในการเพิ่มพื้นที่ป่าในบ้านทำนบ เช่น 1. บางแปลงพื้นที่มีจำนวนไม้ชายเลนที่งอกอยู่อย่างหนาแน่นแล้ว ไม่สามารถปลูกใหม่เพิ่มเติมได้ 2.บางพื้นที่ติดกับคลอง และน้ำธรรมชาติ มีการหมุนเวียนระหว่างน้ำจืด และน้ำเค็ม ตลอดการพัฒนาขุดลอกคลอง อาจส่งผลต่อพันธุ์ไม้ชายเลนที่ปลูก และอาจเกิดความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานในท้องถิ่น

แต่อย่างไรก็ตาม การดำเนินโครงการฯ ได้มุ่งเน้นการจัดกระบวนการเรียนรู้ให้เด็กเยาวชนและคนในชุมชนบ้านทำนบ  โดยมีหน่วยงานในท้องถิ่นมีส่วนร่วมให้ความรู้เกี่ยวกับประโยชน์ และความสำคัญของป่าชายเลน เพื่อให้คนในชุมชนเกิดความตระหนัก  เห็นถึงประโยชน์ และความสำคัญของระบบนิเวศ ทำให้ชุมชนก่อเกิดเครือข่ายเฝ้าระวังดูแลป่าชายเลนออกลาดตะเวนการทำประมงผิดกฎหมายร่วมกับเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น และได้สร้างกลุ่มเด็กเยาวชนบ้านทำนบ ซึ่งเป็นนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3-4 และนักเรียนชั้นมัธยมต้น ได้เข้าร่วมกิจกรรมการบรรยายให้ความรู้ และความสำคัญของป่าชายเลน ซึ่งทำให้เด็ก เยาวชนได้เรียนรู้เพิ่มเติมจากชั่วโมงการเรียน การสอน ในชั้นเรียน เกี่ยวกับทรัพยากรในชุมชน  โดยการให้ความรู้ดังกล่าวจะทำให้เด็ก เยาวชนตระหนัก และเกิดความหวงแหน เพื่อนำไปสู่การอนุรักษ์ทรัพยากรของชุมชนร่วมกับผู้ปกครอง และชุมชนต่อไป และแนวทางการแก้ไขที่จะสร้างความยั่งยืนให้เกิดขึ้นกับการพัฒนานั้น ชุมชนจะตระหนักในเรื่องการสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนให้มากขึ้น

** สรุปภาพรวมโครงการ/รายละเอียด จะนำไปใส่ในบทคัดย่อของรายงาน ส.3