ร่วมอนุรักษ์คลองบางไทร ล้อมรั้วด้วยใจ ถักทอสวนสายใยด้วยภูมิปัญญา นำพาสุขภาวะชุมชน

This owner was block

แผนภาพเชิงระบบของโครงการ

สถานการณ์

สถานการณ์สุขภาวะ

บ้านบางไทรหมู่ที่ เป็นพื้นที่ในเขตชนบทประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำเกษตรผสมผสาน ไร่นาสวนผสม ทำนาข้าว ประชากรส่วนใหญ่มีรายได้น้อย ทำให้เกิดปัญหามากมาย เช่น ปัญหาจากการใช้สารเคมีทางการเกษตรตกค้างไหลลงสู่สายน้ำของชุมชนซึ่งเป็นแหล่งทำกิน และแหล่งเพาะพันธ์ปลา ประชาชนมีสารพิษในร่างกาย จึงก่อให้เกิดผลเสียต่อสุขภาพและธรรมชาติสายน้ำในคลอง ธรรมชาติสายน้ำในคลองบ้านบางไทรหมู่ที่ 2 นั้นเคยเป็นสายน้ำที่สวยงาม มีปลาชุกชุมเป็นแหล่งอาหารในอดีต สภาพทั่วไปของบ้านบางไทร ตั้งอยู่หมู่ที่ 2 ตำบล คลองน้อย อำเภอ ปากพนังจังหวัดนครศรีธรรมราช พื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบลุ่ม เหมาะแก่การทำนา และเพาะปลูกจำนวนประชากรทั้งหมด.........950.......คน แยกออกเป็น ชาย...446.......คน หญิง...504.....คน จำนวนครัวเรือนทั้งหมด....140....ครัว
อาชีพส่วนใหญ่ ทำเกษตรกรรม ทำนา ข้าราชการ รับจ้างทั่วไป ค้าขายภาวะสุขภาพของคนในชุมชนจากข้อมูลการสำรวจของความเสี่ยงพบว่าผู้ที่เสี่ยงต่อโรคความดันโลหิตสูงเฉลี่ยร้อยละ10 และมีความเสี่ยงต่อโรคเบาหวานร้อยละ10 ในจำนวนดังกล่าวมีผู้ที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอจำนวนน้อย มีผู้สูงอายุ จำนวน 60 ราย มีปัญหาสุขภาพ โรคข้อเสื่อม สมองเสื่อม โรคหลอดเลือด มีผู้พิการในชุมชนจำนวน 15 รายคนส่วนใหญ่ใช้บริการสุขภาพจากรพ.สต.บ้านเป๊ยะเนิน และรับบริการรักษาที่ศูนย์อนามัยที่ 11 จากการตรวจสารพิษตกค้างในเลือดของชาวบ้านบางไทรพบว่า มีสารพิษตกค้างในเลือดในอัตราสูง และ จากสภาพบ้านเรือนที่ต่างคนต่างอยู่ ประกอบกับชาวบ้านขาดการดูแลลำคลอง ขาดการใช้เรือสัญจรในลำคลอง ทอดทิ้งไม่ให้ความสำคัญกับลำคลอง จาการสำรวจชุมชน พบว่า คลองบางไทรรกร้าง ผักตบ ผักกะเฉดป่า ขึ้นเต็มลำคลอง กีดขวางการสัญจรสภาพน้ำขุ่นโคลน ตื้นเขิน ประเพณี กีฬา และวัฒนธรรมในสายน้ำหายไป พันธ์ปลาต่างๆและพันธ์ไม้น้ำได้สูญพันธ์ไป และเมื่อวิเคราะห์สาเหตุปัญหา และจัดลำดับความสำคัญของปัญหาโดยตัวแทนคณะกรรมการชุมชน พบว่าให้ความสำคัญกับประเด็นการส่งเสริมสุขภาพแก่คนในชุมชนโดยการจัดกระบวนการด้านการสร้างสิ่งแวดล้อมบริเวณบ้านเรือนให้เอื้อต่อการบริโภคผักปลอดสารพิษ และลานกีฬาซึ่งอาศัยภูมิปัญญาพื้นบ้านประดิษฐ์อุปกรณ์การออกกำลังกาย ร่วมกันส่งเสริมการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำและพันธ์ไม้น้ำ ให้เกิดเป็นห่วงโซ่อาหาร ในคลองบางไทร พร้อมอนุรักษ์ประเพณีวัฒนธรรมพื้นบ้านการละเล่นกีฬาทางน้ำ และให้เห็นถึงเอกลักษณ์ชุมชนสืบไป ส่วนปัญหาด้านอื่นพบว่ามีหน่วยงานด้านสาธารณสุขและหน่วยที่เกี่ยวข้องให้การดูแลเบื้องต้นอยู่แล้วนอกจากนั้นกิจกรรมการสร้างสวนสุขภาพ ทำรั้วสุขภาพ โดยส่งเสริมการปลูกต้นมะขาม หรือชะอมเป็นกิจกรรมที่ทำได้ง่าย และเห็นผลชัดเจน สืบสานภูมิปัญญาในพื้นที่ และมีต้นทุนปราชญ์ชาวบ้านและผู้ให้ความสนใจด้านนี้อยู่แล้ว

ปัจจัยที่เป็นสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับ
คน :

บ้านบางไทรหมู่ที่ เป็นพื้นที่ในเขตชนบทประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำเกษตรผสมผสาน ไร่นาสวนผสม ทำนาข้าว ประชากรส่วนใหญ่มีรายได้น้อย ทำให้เกิดปัญหามากมาย เช่น ปัญหาจากการใช้สารเคมีทางการเกษตรตกค้างไหลลงสู่สายน้ำของชุมชนซึ่งเป็นแหล่งทำกิน และแหล่งเพาะพันธ์ปลา ประชาชนมีสารพิษในร่างกาย จึงก่อให้เกิดผลเสียต่อสุขภาพและธรรมชาติสายน้ำในคลอง คนในหมู่บ้านอาชีพส่วนใหญ่ ทำเกษตรกรรม ทำนา ข้าราชการ รับจ้างทั่วไป ค้าขายภาวะสุขภาพของคนในชุมชนจากข้อมูลการสำรวจของความเสี่ยงพบว่าผู้ที่เสี่ยงต่อโรคความดันโลหิตสูงเฉลี่ยร้อยละ10 และมีความเสี่ยงต่อโรคเบาหวานร้อยละ10 ในจำนวนดังกล่าวมีผู้ที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอจำนวนน้อย มีผู้สูงอายุ จำนวน 60 ราย มีปัญหาสุขภาพ โรคข้อเสื่อม สมองเสื่อม โรคหลอดเลือด มีผู้พิการในชุมชนจำนวน 15 ราย

สภาพแวดล้อม :

ธรรมชาติสายน้ำในคลองบ้านบางไทรหมู่ที่ 2 นั้นเคยเป็นสายน้ำที่สวยงาม มีปลาชุกชุม มีพันธ์พืชพื้นบ้าน ที่มีประโยชน์ต่อชุมชน ซึ่งตอนนี้เกือบจะสูญพันธ์เนื่องจาก การใช้สารเคมีแล้วเหลือตกค้างไหลลงสู่สายน้ำ และจากการขุดลอกคลองที่ใช้เครื่องจักรกลหนัก ชาวบ้านขาดการดูแลลำคลอง ขาดการใช้เรือสัญจรในลำคลอง ทอดทิ้งไม่ให้ความสำคัญกับลำคลอง พบว่า คลองรกร้าง ผักตบ ผักกะเฉดป่า ขึ้นเต็มลำคลอง บดบังทัศนียภาพ และ กีดขวางการสัญจรโดยเรือทางน้ำ และพบสภาพน้ำขุ่นโคลน ตื้นเขิน ตลอดจนในปัจจุบันพบว่า กิจกรรม ประเพณี กีฬา และวัฒนธรรมการละเล่นที่เป็นวัฒนธรรมพื้นบ้านที่แสดงถึงอัตลักษณ์ เอกลักษณ์ในสายน้ำหายไป เช่น การพายเรือแข่งหัวใบ้ ท้ายบอดตีโป่ง มวยทะเลว่ายน้ำจับเป็ด ดีดกุ้ง พันธ์ปลาต่างๆได้สูญพันธ์ไป เช่น ปลากดน้ำจืด ปลาชโอน ปลาหมอ ปลาหางแดงเป็นต้น ทำให้ชุมชนขาดแหล่งอาหารที่ดีมีคุณภาพ คนขาดความสนใจในเรื่องการอนุรักษ์แหล่งน้ำให้คงอยู่คู่ชุมชน คนขาดการรวมกลุ่มกัน ขาดการสามัคคีกัน ผัก ปลา อาหารการกินที่เคยหาได้ในคลองบางไทรไม่มีแล้ว พึ่งตลาดร้านค้าในชุมชน รถเร่ ทำให้รายจ่ายในครอบครัวเพิ่มขึ้น ได้ ผัก ปลาที่น่าจะมีสารพิษเพิ่มขึ้นเป็นอันตรายต่อสุขภาพ และจากการตรวจสารพิษตกค้างในเลือดของชาวคลองน้อยโดยกลุ่มนักศึกษามหาวิทยาลัยชีวิต จำนวน 100 คน พบว่า มีสารพิษตกค้างในเลือดถึง 65 คน

กลไก :

ด้านการรวมตัวในชุมชน พบว่า ชุมชนมีการประชุมกันทุกเดือนโดยผู้ใหญ่บ้าน จัดประชุมเป็นประจำ มีแกนนำสาธารณสุข ขับเคลื่อนโดยทีมอสม. จำนวน 15 คน นอกจากนั้นมีอบต.คลองน้อย คอยให้การช่วยเหลือสนับสนุนงบประมาณ มีกองทุนในชุมชนเช่น กองทุนหมู่บ้าน กลุ่มออมทรัพย์ กลุ่มสัจจะซึ่งมีสมาชิกเกือบทุกครัวเรือน และมีความมั่นคง เข้มแข็งมีกรรมการที่มีความสามารถน่าเชื่อถือ และเป็นที่ยอมรับ

จุดหมาย/วัตถุประสงค์/เป้าหมาย

1 เพื่อให้ชุมชนบ้านบางไทรหมู่ที่ 2 มี มีรั้วมะขามสร้างสุขภาพ และสวนสุขภาพภูมิปัญญาพื้นบ้านที่ชุมชนร่วมสร้างเอง
1.1.ครัวเรือนร่วมสร้างรั้วสุขภาพโดยใช้กล้ามะขาม ชะอม หรือไม้ประดับอื่นๆ 70 ครัวเรือน 1.2.ชุมชนมีสวนสุขภาพภูมิปัญญาพื้นบ้าน 1 แห่ง
2.ชาวบางไทรร่วมอนุรักษ์สายน้ำ การละเล่นพื้นบ้านทางน้ำ และสืบสานภูมิปัญญาของท้องถิ่นชุมชน และสร้างความสามัคคี ให้กับคนในชุมชน
2.1 คลองบ้านบางไทรหมู่ที่ 2 ได้รับการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่อง 2.2. อนุรักษ์การละเล่นพื้นบ้านทางน้ำอย่างน้อย 3 อย่าง 2.3. ชุมชนและแกนนำได้ประชุมแลกเปลี่ยนกัน ทุกเดือน 3.เพื่อให้ คลองบ้านบางไทรมีความสมบูรณ์ทางด้านความมั่นคงทางด้านอาหาร 3.1. จำนวนปลาที่เพิ่มขึ้น พันธุ์ไม้น้ำ ไม้พื้นบ้านเพิ่มขี้น กลุ่มเป้าหมาย 1. กลุ่มผู้สูงอายุที่มีอยู่ในชุมชนประมาณ 60 คนซึ่งมีปัญหาสุขภาพ 2. ผู้เข้าร่วมโครงการประมาณ 70 ครัวเรือน โดยคัดเลือกจากบ้านที่อยู่ริมถนน เลียบคลองก่อน โดยความสมัครใจ 3. กลุ่มเยาวชนในโรงเรียนวัดมหิสสราราม ร่วมอนุรักษ์คลองบ้านบางไทร จำนวน 30 คน 4. พื้นที่ดำเนินการ หมู่ที่ 2 ต.คลองน้อย อำเภอ ปากพนัง  จ. นครศรีธรรมราช

ปัจจัยสำคัญที่เอื้อต่อความสำเร็จ/ตัวชี้วัด

  1. การมีส่วนร่วมระหว่างแกนนำ ภาคีเครือข่ายและชาวบ้านในการขับเคลื่อนและร่วมกิจกรรม
  2. การประชุมระหว่างแกนนำโครงการ และมีการติดตามและสื่อสารความก้าวหน้าโครงการให้ชุมชนทราบอย่างสม่ำเสมอ
  3. มีการบริหารที่ดี โปร่งใส บรรยากาศเป็นมิตร และสนุกสนาน

วิธีการสำคัญ

1.สนับสนุนให้ชาวบางไทรเกิดความตระหนักในการดูแลสุขภาพครอบครัว โดยจัดทำรั้วกินได้ โดยใช้กล้ามะขามปลูกเป็นแนวเขตบ้านมีระเบียบ สวยงาม ตัดแต่งให้แตกยอดอ่อน นำมาเป็นอาหารและเก็บแบ่งขายได้ 2, รวบรวมภูมิปัญญาพื้นบ้าน ร่วมกันดูแลสุขภาพผู้สูงอายุในบางไทร และทำสวนสุขภาพภูมิปัญญาพื้นบ้านในชุมชนได้แก่ คอกเวียนกระต้นกล้ามเนื้อ  ลานนวดเท้า ราวคู่  ปั่นจักรยานสูบน้ำรดพืชผัก เพื่อเป็นสถานที่ออกกำลังกายแก่ชาวบ้านบางไทรร่วมกัน 3,ปลูกฝังจิตสำนึกแก่เยาวชนให้เกิดความตระหนักและร่วมอนุรักษ์คลองบ้านบางไทร พันธุ์ปลาหายากและไม้น้ำเพื่อให้เอื้อต่อการเกิดระบบห่วงโซ่อาหาร ส่งเสริมให้ชาวบางไทรตระหนักรู้และร่วมกันอนุรักษ์ กิจกรรม ประเพณี กีฬา และวัฒนธรรมการละเล่นทางน้ำ ได้แก่ พายเรือหัวใบ้ท้ายบอด ตีโป่ง ดีดกุ้ง มวยคลองบางไทร ปลูกฝังในครอบครัว ลูกหลานรุ่นสู่รุ่น

ปัจจัยนำเข้า

ทุนของชุมชน

ด้านการรวมตัวในชุมชน พบว่า ชุมชนมีการประชุมกันทุกเดือนโดยผู้ใหญ่บ้าน จัดประชุมเป็นประจำ มีแกนนำสาธารณสุข ขับเคลื่อนโดยทีมอสม. จำนวน 15 คน นอกจากนั้นมีอบต.คลองน้อย คอยให้การช่วยเหลือสนับสนุนงบประมาณ
ในชุมชนมีโรงเรียนวัดมหิสสรารามคลองอยู่ใกล้ เป็นสถานศึกษาของเด็กในหมู่บ้าน จำนวน 60 คน มีผู้อำนวยการโรงเรียนให้ความสนใจด้านภูมิปัญญาพื้นบ้านและสนับสนุนเยาวชนในการอนุรักษ์น้ำคลองบ้านบางไทร ในชุมชนมีปราชญ์ชาวบ้าน และเป็นนักศึกษาระดับปริญญาเอก สนใจด้านภูมิปัญญาท้องถิ่น และเป็นแกนนำในการขับเคลื่อนชุมชนหลายด้าน
มีกองทุนในชุมชนเช่น กองทุนหมู่บ้าน กลุ่มออมทรัพย์ กลุ่มสัจจะซึ่งมีสมาชิกเกือบทุกครัวเรือน และมีความมั่นคง เข้มแข็งมีกรรมการที่มีความสามารถน่าเชื่อถือ และเป็นที่ยอมรับ

งบประมาณ

 

บาท
บุคลากร

1.นาย มีชัย  ดีถนอม หน้าที่ ประธาน ปัจจุบันเป็นผู้ใหญ่บ้าน อดีตเคยเป็น ส.อบต.3 สมัย เคยเป็นรองประธานสภาอบต.คลองน้อย 1 สมัย มีความสามารถทางด้านการทำเกษตร .มีความสามารถทางด้านกิจกรรมกลุ่มการบันเทิง 2.นาย ดำรง ศรเกลี้ยง หน้าที่ ผู้รับผิดชอบโครงการหลัก อดีตเจ้าหน้าที่การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยสำนักงานสุราษฏร์ธานี ปัจจุบันเป็นคณะกรรมการผู้ทรงวุฒิ หมู่ที่2 ต.คลองน้อยอำเภอ ปากพนัง  จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นคณะกรรมการหมู่บ้าน หมู่ที่2 ต.คลองน้อยอำเภอ ปากพนัง  จังหวัดนครศรีธรรมราช
3. น.ส เสาวนีย์ ศรีต้า หน้าที่ เหรัญญิก  ปัจจุบันเป็น ส.อบต. หมู่ที่2 ต.คลองน้อย อำเภอ ปากพนัง  จังหวัด นครศรีธรรมราช เป็นคณะกรรมการหมู่บ้าน หมู่ที่2 ต.คลองน้อย อำเภอ ปากพนัง  จังหวัดนครศรีธรรมราช
4. น.ส ศิวพร สุขศรีนวล หน้าที่ เลขานุการ ปัจจุบันกำลังศึกษาระดับปริญญาตรี สาขา คอมพิวเตอร์อุตสาหกรรม มีความสามารถในการ จัดเก็บข้อมูล บันทึก จัดพิมพ์ การใช้คอมพิวเตอร์ และอินเตอร์เน็ต 5 .นาย สุวิทย์  สุขศรีนวล หน้าที่ ที่ปรึกษาโครงการ ปัจจุบันรับราชการครู ร.ร บ้านปากคลอง กำลังศึกษาระดับปริญญาเอกมหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช มีความสามารถเป็นปราชญ์ชาวบ้านนครศรีธรรมราช

ทรัพยากรอื่น

 

ขั้นตอนทำงาน

อาจารย์สุวิทย์สุขศรีนวล ได้เชิญชวนผู้ใหญ่บ้านคือนาย มีชัยดีถนอม และนาย ดำรงศรเกลี้ยง ไปรับฟังแนวคิดการสร้างชุมชนและท้องถิ่นน่าอยู่ที่สสส.เป็นผู้จัด โดยคุณ กำไลสมรักษ์ ซึ่งเป็นพี่เลี้ยงจังหวัดนครศรีธรรมราช ที่ศูนย์สุขภาพชุมชนเมืองปากพนังเมื่อวันที่ 7 พ.ค พ.ศ 2556 และพบว่าแนวคิดในการสร้างชุมชนและท้องถิ่นน่าอยู่ ตรงกับแนวทางในการพัฒนาชุมชนบ้านบางไทรจึงได้ปรึกษาหารือร่วมกับแกนนำบางส่วน และคิดว่าน่าจะเข้าร่วมกิจกรรม จึงจัดทำโครงการเพื่อขอรับการสนับสนุนจาก สสส.

ผลผลิต

1.1 ครัวเรือนร่วมสร้างรั่วสุขภาพโดยใช้กล้ามะขาม  ชะอม  หรือไม้ประดับอื่นๆ  70 ครัวเรือน 1.2 ชุมชนมีสวนสุขภาพภูมิปัญญาพื้นบ้าน 1 แห่ง 2.1 คลองบ้านบางไทรได้รับการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่อง 2.2 อนุรักษ์การละเล่นพื้นบ้านทางน้ำอย่างน้อย 3 อย่าง 2.3 ชุมชนและแกนนำได้ประชุมแลกเปลี่ยนกันทุกเดือน 3.1 ชาวบ้านบางไทรมีการร่วมกิจกรรมร้อยละ 70

ผลลัพท์

ชุมชนมีการเปลี่ยนแปลงในเรื่องต่อไปนี้ 1.คนมีการรวมตัวกัน มี สุขภาพจิตดี มีการใกล้ชิดสัมพันธ์กันมากขึ้น คลายอคติลงจากที่เคยแบ่งฝักแบ่งฝ่ายเนื่องจากมีปัญหาขัดแย้งกลุ่มทางการเมืองท้องถิ่นหลังจากที่โครงการดำเนินไปรยะหนึ่งเป็นบทพิสูจน์ให้เห็นว่าผู้นำชุมชน สามารถปรับวิธีคิดของชาวบ้านในการหันหน้าเข้าหากัน พูดคุย ประชุม และทำกิจกรรมด้วยกันได้อย่างต่อเนื่อง 2. บ้านเรือนมีการเปลี่ยนแปลงในเรื่องหน้าบ้านสวยงามเป็นระเบียบ ด้วยการปลุกรั้วมะขาม และชะอมด้านท้ายครัว ซึ่งจำนวนผู้เข้าร่วมโครงการมีตำนวนมากกว่าที่ตั้งไว้ ทำให้แต่ละบ้านเกิดการแข่งขันกันจัดทำรั้วสวยหน้าบ้านด้วยต้นไม้ เป็นแนวมีระเบียบ และยังช่วยด้านความปลอดภัย คนสัตว์ เข้ามาในบ้านด้วย ยังใช้กินปรงอาหาร ตามแบบภูมิปัญญาดั้งเดิมในการปรุงอาหารพื้นบ้านอีกด้วย 3.เกิดลานสุขภาพสวนภูมิปัญญา ในหมู่บ้านบบางไทรจำนวน 1 แห่ง บริเวณทางเข้าหมู่บ้าน ซึ่งเป็นผลจากการเสียสละบริจาคอุทิศรายกายจากคนในชุมชน และมีผู้มีจิตศรัทธาอุทิศที่ดินในการจัดทำลานสุขภาพขนากกว้างๅจเมตร ยาว 15 เมตร เพื่อให้ชาวบ้านได้ใช้ประโยชน์ทำกิจกรรมสุขภาพ 4.เกิดการเสวนาแลกเปลี่ยนภูมิปัญยาท้องถิ่น ด้านการทำมาหาเลี้ยงชีพวิถีชึวิตบ้านที่มีแหล่งน้ำแหล่งปลา การทำเครื่องมือจับปลา การถนอมอาหาร เครื่องมือในการจับปลา และ อาหารสุขภาพ 5. เกิดแนวคิดการอนุรักษษ์คลองบางไทร ให้ช่วยกันลอกคูคลอง คืนธรรมชาติสมัยก่อน คลองสวยน้ำใสและแหล่งอาหารชุมชน

ผลกระทบ

1.ขยายผลภูมิปัญญาพื้นบ้านให้เป็นรูปธรรม……....... 2.พัฒนาชุมชนให้มีอัตลักษณ์ เอกลักษณ์ และวิถีชุมชนที่เป็นจุดเด่น และเป็นตัวอย่างแก่ชุมชนอื่นด้านการอนุรักษ์สายน้ำและเป็นแหล่งห่วงโซ่อาหาร สืบสานภูมิปัญญาพื้นบ้าน....... 3. เผยแพร่รูปแบบกิจกรรมในทางสื่อต่างๆ เพื่อเป็นต้นแบบ

กลไกและวิธีการติดตามของชุมชน

สั่งเกตจากพื้นที่จริง สัมภาษณ์  จากผู้ดำเนินโครงการและผู้เข้าร่วมโครงการ

กลไกและวิธีการประเมินผลของชุมชน

ประเมินผลจากวัตถุประสงค์และตัวชี้วัดโครงการ ประเมินผลจากการมีส่วนร่วมของชุมชน