ร่วมอนุรักษ์คลองบางไทร ล้อมรั้วด้วยใจ ถักทอสวนสายใยด้วยภูมิปัญญา นำพาสุขภาวะชุมชน

แบบฟอร์มการเก็บข้อมูลเพื่อการประเมินแบบมีโครงสร้าง

ชื่อโครงการ ร่วมอนุรักษ์คลองบางไทร ล้อมรั้วด้วยใจ ถักทอสวนสายใยด้วยภูมิปัญญา นำพาสุขภาวะชุมชน

รหัสโครงการ 56-01510 รหัสสัญญา 56-00-0977 ระยะเวลาโครงการ 1 กันยายน 2556 - 30 กันยายน 2557

แบบประเมินคุณค่าของโครงการที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเสริมสุขภาพ

เป็นการคุณค่าที่เกิดจากโครงการในมิติต่อไปนี้

  • ความรู้ด้านการสร้างเสริมสุขภาพและนวัตกรรมเชิงระบบสุขภาพชุมชน
  • การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่มีผลต่อสุขภาวะ
  • การปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ
  • ผลกระทบเชิงบวกและนโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อการสร้างสุขภาวะชุมชน
  • กระบวนการชุมชน
  • มิติสุขภาวะปัญญา / สุขภาวะทางจิตวิญญาณ
คุณค่าที่เกิดขึ้น
ประเด็น
ผลที่เกิดขึ้นรายละเอียดหลักฐาน/แหล่งอ้างอิงแนวทางการพัฒนาต่อ
มีไม่มี
1. เกิดความรู้ หรือ นวัตกรรมชุมชน

 

 

 

1. ความรู้ใหม่ / องค์ความรู้ใหม่

เกิดกระบวนการสังเคราะห์ผลที่ได้จากการทำกิจกรรมร่วมกัน และเกิดองค์ความรู้ของชุมชน คุณค่าของการดำเนินโครงการ การเรียนรู้แลกเปลี่ยนระหว่างโครงการต่างๆในชุมชนอื่นๆ กระตุ้นให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน

สวนภุูมิปัญญาบางไทร ตั้งขึ้นเมือ 31 พค.57

สืบสาน พัฒนาแนวคิดภูมิปัญญารักษาโรค

2. สิ่งประดิษฐ์ / ผลผลิตใหม่

สวนภูมิปัญญาและศาลาภูมิปัญญา

ภาพและกิจกรรมเปิดสวนภูมิปัญญาเมื่อ 12 สค.57

ดูแลพัฒนาขยายผลต่อไป

3. กระบวนการใหม่

 

 

 

4. วิธีการทำงาน / การจัดการใหม่

เกิดกระบวนการสังเคราะห์ผลที่ได้จากการทำกิจกรรมร่วมกัน และเกิดองค์ความรู้ของชุมชน คุณค่าของการดำเนินโครงการ การเรียนรู้แลกเปลี่ยนระหว่างโครงการต่างๆในชุมชนอื่นๆ กระตุ้นให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน

บันทึก กิจกรรม ภาพถ่าย

การเรียนรู้อย่างต่อเนื่องด้านการจัดกิจกรรม การประชุม การวางแผน การบริหารงบประมาณ และการพดบรรยาย นำเสนอข้อมูลในที่สาธารณะ

5. การเกิดกลุ่ม / โครงสร้างในชุมชนใหม่

 

 

 

6. แหล่งเรียนรู้ใหม่

 

 

 

7. อื่นๆ

 

 

 

2. เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่เอื้อต่อสุขภาพ

 

 

 

1. การดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคล

 

 

 

2. การบริโภค

 

 

 

3. การออกกำลังกาย

การเน้นการออกกำลังกายโดยการประยุกต์เครื่องมือเครื่องใช้ผัก สมุนไพร ในการดูแลสุขภาพ ลดการใช้ยา

สร้างกิจกรรมรื้อฟื้นภูมิปัญญาด้านการรักษาโรค

แหล่งเรียนรู้สร้างสุขภาพที่สวนภูมิปัญญาบางไทร

4. การลด ละ เลิก อบายมุข เช่น การพนัน เหล้า บุหรี่

การร่วมกิจกรรมทุกครั้งจัดเป็นสถานที่ปลอดบุหรี่ ช่วยสร้างสำนึกการดุแคุ้ทครองสุขภาพผู้ไม่สูบบุหรี่

ฝึกความอดทนให้ผู้ติดบุหรี่ ที่เข้าร่วมกิจกรรม ให้ค่อยๆลดละเลิกได้ และคนที่ไม่สูบมีสุขภาพที่ดี

ค่านิยมการไม่สูบบุหรี่แก้เด้กๆ

5. การลดพฤติกรรมเสี่ยง เช่น พฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ การขับรถโดยประมาท

 

 

 

6. การจัดการอารมณ์ / ความเครียด

 

 

 

7. การดำรงชีวิต / วิถีชีวิต เช่น การใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น / สมุนไพรในการดูแลสุขภาพตนเอง

การนำภูมิปัญญาท้องถิ่นในด้านการหาปลาแต่ก่อน การทำเครื่องมือจับปลา การ ทำอาหารถนอมอาหาร และการดุแลสุขภาพในอดีต

บันทึกแนวคิดสวนภูมิปัญญาบางไทร

สืบสานภูมิปัญญาเพลงบอก มโนรา หนังตะลุง บางไทร

8. พฤติกรรมการจัดการตนเอง ครอบครัว ชุมชน

 

 

 

9. อื่นๆ

 

 

 

3. การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ (กายภาพ สังคม และเศรษฐกิจ)

 

 

 

1. กายภาพ เช่น มีการจัดการขยะ ป่า น้ำ การใช้สารเคมีเกษตร และการสร้างสิ่งแวดล้อมในครัวเรือนที่ถูกสุขลักษณะ

การการร่วมกันลอกคลองบางไทร ให้คืนสภาพลำคลองไม่รก ไม่ทิ้งของลงในแม่น้ำ

ภาพถ่าย บันทึกประชุม

 

2. สังคม เช่น มีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ลดการเกิดอุบัติเหตุ ครอบครัวอบอุ่น การจัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อเด็ก เยาวชน และกลุ่มวัยต่าง ๆ มีพื้นที่สาธารณะ/พื้นที่ทางสังคม เพื่อเอื้อต่อการส่งเสริมสุขภาพของคนในชุมชน มีการใช้ศาสนา/วัฒนธรรมเป็นฐานการพัฒนา

เกิดสวนภูมิปัญญาเพื่อให้เกิดปัจจัยเอื้อต่อการออกกลังกายแก่ผู้สูงอายุ เด็ก และคนทั่วไป  ชสร้างกระแสรักสุขภาพ และใช้ภูมิปัญญามารักษาสุขภาพ

สวนภูมิปัญญาบางไทร

กองทุนสวนภูมิปัญญาบางไทร

3. เศรษฐกิจสร้างสรรค์สังคม /สร้างอาชีพ / เพิ่มรายได้

 

 

 

4. มีการบริการสุขภาพทางเลือก และมีช่องทางการเข้าถึงระบบบริการสุขภาพ

 

 

 

5. อื่นๆ

 

 

 

4. การพัฒนานโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อสุขภาวะ

 

 

 

1. มีกฎ / กติกา ของกลุ่ม ชุมชน

ข้อตกลงการใช้สวนภูมิปัญญาบ้านบางไทร สรุปข้อตกลงในการจัดทำสวนภูมิปัญญาเพื่อสุขภาพของบ้านบางไทร โดยการระดมสมอง อภิปราย แล้วลงมติ  และจัดทำป้ายมาประกาศไว้ที่สวนภูมิปัญญา มีข้อตกลงดังนี้ 1. ที่ดินที่ใช้เป็นสถานที่จัดทำสวนภูมิปัญญานี้ได้รับบริจาคให้ใช้ประโยชน์โดย นส.เสาวนีย์  ศรีต้า สมาชิก อบต.บ้านบางไทร 2. สวนภูมิปัญญาและอุปกรณ์ สิ่งของต่างๆ เป็นสมบัติของบ้านบางไทร ห้ามมิให้ผู้ใดนำออกจากบริเวณสวนภูมิปัญญา 3. บริเวณสวนภูมิปัญญามีวัตถุประสงค์จัดทำขึ้นเพื่อสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นบ้านบางไทร 4. สถานที่นี้เป็นเขตปลอดบุหรี่-สุราตามนโยบายการคุ้มครองสุขภาพ และห้ามนำสารเสพติดให้โทษเข้ามาในบริเวณสวนภูมิปัญญา 5. สวนภูมิปัญญา เป็นสวนสุขภาพ จัดทำขึ้นโดยชาวบางไทรเพื่อประโยชน์ทางสุขภาพและกิจกรรมที่เกี่ยวข้องของบ้านบางไทร 6. หลังทำกิจกรรมชุมชน ให้ผู้จัดหรือผู้ขออนุญาตจัดกิจกรรมแต่ละครั้ง รับผิดชอบในการเก้บกวาดให้เรียบร้อย 7.สถานที่นี้เป็นสวนสุขภาพ โปรดจงช่วยรักษาความสะอาด ไม่ทิ้งขยะ หรือนำสัตว์มาเลี้ยง ปล่อย 8.กรณีที่มีการพัฒนาเปลี่ยนแปลงมติข้อตกลงให้ใช้ที่ประชุมกรรมการหมู่บ้านในการลงมติ 9. สวนภูมิปัญญาบ้านบางไทร รับบริจาคอุปกรณ์เครื่องมือ

ป้ายข้อตกลงในบริเวณสวนภูมิปัญญา และบันทึกรายงานการประชุม

เยาวชนอนุรักษ์คลองบางไทร และสืบสานภูมิปัญญาบ้านบางไทร

2. มีมาตรการทางสังคมของกลุ่ม ชุมชน

 

 

 

3. มีธรรมนูญของชุมชน

 

 

 

4. อื่นๆ เช่น ออกเป็นข้อบัญญัติท้องถิ่น ฯลฯ

 

 

 

5. เกิดกระบวนการชุมชน

 

 

 

1. เกิดการเชื่อมโยงประสานงานระหว่างกลุ่ม / เครือข่าย (ใน และหรือนอกชุมชน)

การร่วมกิจกรรมมีคนสองฝั่งคลองมาเข่้าร่วมกิจกรรมด้วย คือคนม.10 ต.คลองกระบือ

เป็นการทำกิจกรรมที่ได้ผลเชิงประชาสัมพันธ์ให้คนต่างหมู่บ้านต่างตำบลเห็นความสำคัญของการช่วยรักาาคลอง และอนุรักษ์พันธ์ปลา สัตว์น้ำในคลอง

ประเพณีคนสองฝั่งคลองร่วมรักษาคลองบางไทร

2. การเรียนรู้การแก้ปัญหาชุมชน (การประเมินปัญหา การวางแผน การปฏิบัติการ และการประเมิน)

การลงแขกร่วมพัฒนาหมู่บ้านในวันสำคัญอย่างต่อเนื่อง เพื่อรักษาสภาพคลองบางไทร

 

ประเพณีลงแขกลอกคลองบางไทร

3. การใช้ประโยชน์จากทุนในชุมชน เช่น การระดมทุน การใช้ทรัพยากรบุคคลในชุมชน

การเชิญปราชญ์ชาวบ้าน อ.สุวิทย์ สุขศรีนวล ยายผวนสุวรรณสุทธิ์ ดต.ชัยยงค์ เนตรรุ่ง ร่วมกิจกรรมช่วยพัฒนาฟื้นฟูภูมิปัญญา

 

พัฒนาเป็นโรงเรียนภูมิปัญญา

4. มีการขับเคลื่อนการดำเนินงานของกลุ่มและชุมชนที่เกิดจากโครงการอย่างต่อเนื่อง

เกิดสภาพัฒนาบ้านบางไทร มีการจัดเวทีชาวบ้าน ทุก 4 เดือน

มีกรรมการโครงการสสส.เป็นหลักและจัดทำบันทึกข้อมูลผลการจัดเวที

พัฒนาเป็นโรงเรียนภูมิปัญญา

5. เกิดกระบวนการจัดการความรู้ในชุมชน

 

 

 

6. เกิดทักษะในการจัดการโครงการ เช่น การใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ การทำแผนปฏิบัติการ

 

 

 

7. อื่นๆ

 

 

 

6. มิติสุขภาวะปัญญา / สุขภาวะทางจิตวิญญาณ

 

 

 

1. ความรู้สึกภาคภูมิใจในตัวเอง / กลุ่ม / ชุมชน

ผู้เฒ่าผู้แก่ที่ร่วมกิจกรรมสืบทอดภูมิปัญญาในวันเปิดสวนภูมิปัญญามีความสุขและภาคภูมิใจที่มีส่วนร่วม

นักกีฬาหมาจากทุกคน คณะกรรมการดำเนินโครงการทุกคนรู้สึกประทับใจและภาคภูมิใจในกิจกรรมสืบสานภูมิปัญญาด้านการร้องเพลงบอก มโนรา เพลงกล่อมเด้ก และสิ่งประดิษฐ์พื้นบ้าน

พัฒนาต่อด้านสนับสนุนการสร้าง คุณค่าภูมิปัญญา คุณค่าบรรพบุรุษ

2. การเห็นประโยชน์ส่วนรวมและส่วนตนอย่างสมดุล

คนมีความรู้สึกเป็นเจ้าของสวนภูมิปัญญาและมีส่วนร่วม

การสร้างแนวคิดการสืบสานภูมิปัญญาที่เป็นรูปธรรมเห็นชัดเจน มีผู้บริจาคสถานที่ใช้ทำประดยชน์ อุปกรณืประดับตกแต่งเป็นสวนภูมิปัญญา ที่ปลูกต้นไม่รั้วสุขภาพ และผักสมุนไพรที่ช่วยสร้างสุขภาพ การตกแต่งในศาลาภูมิปัญญาการจับปลาสะท้อนอดีตชาวบางไทรที่หากินกับคลองบางไทร การร่วมลงแขกลอกคูคลองล้วนเป็นกิจกรรมที่สานความสัมพันธ์อันดี และเห้นแก่ปะโยชน์ส่วนรวม

กองทุนสวนภูมิปัญยาบ้านบางไทร

3. การใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย และพอเพียง

การรื้อฟื้นประเพณีที่ดี มีส่วนร่วม และสนุกสนาน ระลึกภูมิปัญญาและนำมาสืบสานให้คนรุ่นหลัง

การรื้อฟื้นการลงแขกสมัยก่อน หลักฐานจากคำบอกเล่า

 

4. ชุมชนมีความเอื้ออาทร

 

 

 

5. มีการตัดสินใจโดยใช้ฐานปัญญา

 

 

 

6. อื่นๆ

 

 

 

7. บทคัดย่อ

 

 

 

1. บทคัดย่อ

1 ประชุมแกนนำหมู่บ้านเพื่อบอกเล่า ชี้แจงโครงการ ระเบียบ รายละเอียดโครงการ เพื่อทำความเข้าใจ 2 จัดประชุมกลุ่มเข้าร่วมโครงการเพื่อชี้แจงโครงการรายละเอียด กิจกรรม งบประมาณ 3.จัดซื้อและจัดหาพันธ์พืชทำรั้วเช่นมะขามหรือชะอม จัดทำป้ายชื่อบ้าน และเพาะต้นกล้าไว้สำหรับซ่อม 4 ร่วมลงแขกปลูกรั้วมะขามหรือชะอม กินได้ แนวเขตบ้านพร้อมกันในวันสำคัญ 5.จัดกิจกรรมร่วมกันดูแลต้นไม้ รั้วที่ปลูกแล้วอย่างต่อเนื่อง รวมกลุ่มแลกเปลี่ยนเรียนรู้การทำปุ๋ยจากมูลสัตว์ 6 จัดเสวนาเวทีชาวบ้านเพื่อแลกเปลี่ยนและแสวงหาภูมิปัญญา บันทึก รวบรวมไว้ 7.จัดทำสวนสุขภาพ นำภูมิปัญญาที่เกี่ยวข้องกับการดูแลสุขภาพได้แก่ คอกเวียนกระตุ้นกล้ามเนื้อ ลานนวดเท้า จักรยานปั่นน้ำรดผัก ราวเดี่ยว ราวคู่ รอก 8. ชักชวนชาวบ้านร่วมลอกคูคลอง ตกแต่งริมคลองเพื่อรักษาสภาพฝั่งคลองและชวนเยาวชนในโรงเรียนมาเรียนรู้และตรวจสภาพน้ำก่อนและหลังดำเนินการ 8.ปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำ เป็นการร่วมกันทำบุญ และอนุรักษ์แหล่งอาหารให้เกิดเป็นแหล่งอาหาร ของหมู่บ้านสืบไป 9. จัดกิจกรรมร่วมกันดูแลรักษาลำคลองเป็นประจำทุก 1-2 เดือนเพื่อให้มีลำคลองสวยน้ำใสอย่างยั่งยืน 10 จัดแข่งกีฬาทางน้ำในคลองบางไทร เพื่อสืบสานประเพณีการละเล่นพื้นบ้านให้คงอยู่และปลูกสำนึกรักบ้านเกิดแก่ลูกหลาน 11 จัดกิจกรรมแรลลี่ครอบครัวทัวร์คลองบางไทร โดยการเชิญครอบครัวมาร่วมกิจกรรมแข่งแรลลี่เชิงอนุรักษ์ และประสานพลังครอบครัว 12. จัดประชุมคณะทำงานทุกเดือน จำนวน 15 คน เป็นจำนวน 12 ครั้งเพื่อติดตาม แลกเปลี่ยนและ จัดประชุมเวทีชาวบ้านทุก 4-6 เดือน เพื่อระดมความคิด แลกเปลี่ยนเป็นจำนวน 3 ครั้งเพื่อสร้างความเข้มแข็ง 13.จัดกิจกรรมมอบรางวัลเพื่อการยกย่องบ้านตัวอย่าง

ผลสรุปการดำเนินโครงการ จากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ มีดังนี้

  1. คนในหมู่บ้านเกิดการเปลี่ยนแปลง ด้านความสัมพันธ์ ที่ดี สามัคคีกลมเกลี่ยวมากขึ้น ลดความขัดแย้ง ทางการเมืองท้องถิ่นในอดีต  ผู้นำในชุมชน มีการพบปะกัน ตามแผนการประชุม อย่างต่อเนื่อง ทำให้มีการปรึกษากันเรื่องการวางแผนพัฒนาให้เป็นชุมชนน่าอยู่ แบบไม่เป็นทางการมากขึ้น

  2. สิ่งแวดล้อม เปลี่ยนแปลงในทางที่ดี ได้แก่ ครัวเรือน มีรั้วสวยงามเป็นระเบียบเรียบร้อย มีรั้วมะขาม ชะอม โมกข์ และ เข็ม ปลูกเป็นรั้วหน้าบ้าน เพิ่มขึ้นจากก่อนทำโครงการ ร้อยละ 50

  3. เกิดสวนสุขภาพที่ชุมชนร่วมคิดร่วมทำ 1 แห่ง คือ สวนภูมิปัญญาบ้านบางไทร ที่เป็นทั้งศูนย์เรียนรู้ ภูมิปัญญา พื้นบ้านและจุดประสานงานโครงการ เพื่อชุมชน ซึ่งเกิดจากความร่วมมือร่วมใจ การเสียสละ เช่น ที่ดินในการใช้สถานที่ แรงกาย แรงคิด จากช่างไม้ ลูกมือจากหนุ่มๆในหมู่บ้าน ฝีมือในการเสกสรรค์ทำป้ายของผู้ใหญ่มีชัย ดีถนอม การทำบอกเวียน และรวบรวมเครื่องมือจักรสาน ที่เคยใช้ทำมาหากิน ในอดีต ไม้จัดเก็บตกแต่ง ศาลาภูมิปัญญา โดยมี อ.สุวิทย์  สุขศรีนวล เป็นผู้รวบรวมด้านข้อมูลประกอบ

  4. เกิดกลไกที่ดี ด้านวิธีการชุมนุมและประชุม โดยใช้เวทีประชุมชาวบ้านทุกเดือน ในการสื่อสาร บอกเร่องราว นัดแนะการมาพบปะประชุม และมีเวทีสภาผู้นำ ทุกเดือน ทำให้ มีการพัฒนาด้านความคิด การประสานงาน และการจัดการที่ดีขึ้น

  5. เกิดความรู้ ในการพัฒนา ได้แก่ ชาวบ้านทั่วไปรู้ว่า ความสำเร็จในการพัฒนาชุมชนให้น่าอยู่เกิดจากความร่วมแรงร่วมใจและความมุ่งมั่นของชาวบ้าน ไม่ใช่ คำสั่งที่มาจากหน่วยงานของรัฐ เสมอ กลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการ มีความรู้ว่าการพัฒนาที่ดี ต้องมีความต่อเนื่อง ความเข้มข้น และ ความถี่ สม่ำเสมอต่อเนื่อง และกัดไม่ปล่อย มีผู้นำที่เอาจริงเอาจัง และโปร่งใส และรู้เข้าใจ แนวคิดการสร้างสุขภาพด้วยตนเอง ในวิถีชีวิตชนบท ส่วนผู้นำ เกิดองค์ความรู้ ด้านแนวคิดการพัฒนาภายใต้เศรษฐกิจพอเพียง คุณค่าภูมิปัญญาพื้นบ้าน และตระหนักในการปลูกฝังจิตสำนึกด้านการรักษาสิ่งแวดล้อม สายน้ำ ให้คงอยู่ เป็นแหล่งน้ำอุปโภค และแหล่งพันธุ์สัตว์น้ำอย่างมั่นคง

** สรุปภาพรวมโครงการ/รายละเอียด จะนำไปใส่ในบทคัดย่อของรายงาน ส.3